Aylak Adam

Aylak Adam, yalnızca bir aşk romanı değildir; çocuklukta eksik kalan sevginin, yetişkinlikte bitmeyen arayışa dönüşmesinin romanıdır. Başkahraman C., karşısına çıkan kadınlarda aslında tek bir kişiyi değil, çocukluğunda bulamadığı güveni ve koşulsuz sevgiyi arar. Fakat hiçbir ilişki, geçmişin boşluğunu bütünüyle dolduramaz. Bu yüzden roman, bir aşk hikâyesinden çok, insanın ilk bağlarının bütün hayatını nasıl şekillendirdiğini anlatır. Bowlby’nin bağlanma kuramı ve nesne ilişkileri kuramı açısından bakıldığında C.’nin aradığı şey yalnızca bir sevgili değil, çocuklukta kurulamayan güvenli ilişkinin yetişkinlikteki yansımasıdır.

Aylak Adam’nda C.’nin çocukluğu romanın merkezindedir. Yusuf Atılgan bunu uzun açıklamalarla anlatmaz; küçük anılar ve davranışlar üzerinden okura hissettirir.

Psikanalitik açıdan C.’nin yetişkinliğini anlamak için çocukluğuna bakmak gerekir.

Baba figürü

Romanın en önemli etkisi babasıdır.

C., babasını sevgiyle hatırlamaz. Onun kadınlara yaklaşımından ve otoriter tavrından rahatsızdır. Babasının hizmetçi kadınlarla ilişkisine tanık olması, çocuk zihninde sevgi, cinsellik ve güven kavramlarının birbirine karışmasına neden olur.

Bu nedenle yetişkin olduğunda kadınlara hem yaklaşmak ister hem de onlardan uzaklaşır.

Anne figürü

Annesi romanda çok belirgin değildir.

Psikanalitik açıdan bu da anlamlıdır. Güçlü, güven veren bir anne figürünün eksikliği hissedilir. C.’nin sürekli “gerçek sevgiyi” araması, bu duygusal eksiklikle ilişkilendirilebilir.

Çocuklukta oluşan temel inanç

C. sanki şu inançla büyümüştür:

“Gerçek sevgi vardır ama ben henüz onu bulamadım.”

Bu yüzden karşılaştığı hiçbir kadın yeterli olmaz.

İlişki başladığında umutlanır.

Yakınlaştığında hayal kırıklığı yaşar.

Sonra yeniden aramaya başlar.

Bowlby’nin bağlanma kuramıyla

Bu yorum kesin bir tanı değildir ama kuram açısından düşünüldüğünde, C.’nin ilişkilerinde güvensiz bağlanmayı andıran özellikler görülebilir.

• Yakınlık ister.
• Yakınlık kurunca huzursuz olur.
• İnsanları idealleştirir.
• Sonra hayal kırıklığı yaşar.

Nesne ilişkileri kuramıyla

Melanie Klein ve Donald Winnicott gibi kuramcıların bakışıyla C., çocukluğunda kuramadığı “iyi nesne”yi yetişkinlikte arıyor gibidir.

Aslında aradığı belirli bir kadın değildir.

Çocukluğunda eksik kalan güven, kabul ve sevgi duygusudur.

Yusuf Atılgan’ın başarısı

Atılgan bunların hiçbirini doğrudan söylemez.

“Çocukluğu yüzünden böyle oldu.” demez.

Bunun yerine C.’nin bakışlarından, ilişkilerinden, seçimlerinden ve hayal kırıklıklarından çocukluğun izlerini okura hissettirir.

Bu da romanı güçlü kılar. Okur, C.’yi sadece bir “âşık” olarak değil, çocukluğunda oluşan duygusal eksikliklerle yaşamaya çalışan bir insan olarak görmeye başlar. Bu nedenle Aylak Adam, aşkı anlatan bir romandan çok, çocukluk deneyimlerinin yetişkin ilişkilerini nasıl şekillendirdiğini anlatan psikolojik bir roman olarak da okunabilir.