TANPINAR

Bir garip rüyâ rengiyle
Uyuşmuş gibi her şekil,
Rüzgârda uçan tüy bile
Benim kadar hafif değil.

Başım sükûtu öğüten
Uçsuz, bucaksız değirmen;
İçim muradına ermiş
Abasız, postsuz bir derviş;

Kökü bende bir sarmaşık
Olmuş dünya sezmekteyim,
Mavi, masmavi bir ışık
Ortasında yüzmekteyim…

Tanpınar’da rüya:

• Gerçeklikten kaçış değil, gerçeğin içsel bir yorumudur.
• Zamanın parçalanmadığı, akış hâlinde yaşandığı bir alandır.
• Bilinç ile bilinçdışı arasında bir geçiş kapısı gibidir.
• En önemlisi: sanatın (şiirin, romanın) kurduğu estetik dünyanın temelidir.

Bir garip rüya rengiyle dizesi Tanpınar’ın en temel estetik kavramına doğrudan temas eder: Rüya estetiği. Ancak Tanpınar’da rüya kaçış değil, zamanın başka bir yoğunlukta yeniden kurulmasıdır.
Tanpınar açısından şiir, “rüya estetiği” içinde zamanın iç dünyada çözülmesi olarak okunur.

Özne ne tamamen uyanıktır ne de uyur; zaman askıya alınmış, bilinç yavaşlamıştır. “Değirmen” imgesi Tanpınar’ın zihni sürekli işleyen iç zaman fikrine karşılık gelir: Geçmiş, şimdi içinde öğütülür.

“Derviş” ve “hafiflik” halleri, benliğin tarihsel ve toplumsal yüklerden sıyrılmasıdır; ancak Tanpınar’a göre bu aynı zamanda bir eksilme ve boşluk riskini de taşır.

Son dizedeki “mavi ışık” ise onun estetiğinde sık görülen biçimde zamansızlık ve estetik bütünlük hissidir: huzur gibi görünür ama aynı zamanda gerçeklikten uzaklaşma sınırıdır.