ÜST KURMACA ETRAFINDA

Bu kitapta anlatılanların
gerçek kişilerle ve olaylarla
hiçbir ilgisi yoktur.
Onları ben,
büyük bir aynanın içinde gördüm.
Üstelik ayna dumanlıydı
ve olmayan bir şehirde geziniyordu.”

Attilâ İlhan Aynanın İçindekiler serisinin 2.kitabı Sırtlan Payı’na bu cümleler ile başlıyor.

Bu metin çok güzel bir üstkurmaca eşiği kuruyor. Klasik “Bu kitaptaki kişi ve olayların gerçek kişi ve olaylarla ilgisi yoktur.” cümlesini ters yüz ediyor; çünkü aslında tam tersini ima ediyor: Her şey gerçektir, ama gerçeğe artık doğrudan bakmak mümkün değildir.

İroni
“Gerçek kişilerle ve olaylarla hiçbir ilgisi yoktur.”
Bu ifade çoğu zaman tam tersini düşündürür.

Sembolizm
“Büyük bir aynanın içinde gördüm.”
Ayna, edebiyatta sıkça kullanılan bir simgedir:
Benlikle yüzleşme,
Hatırlama,
Gerçeğin yansıması,
Kendini başkasında görme,
Çarpıtılmış hakikat.

Buradaki ayna, gerçeği olduğu gibi değil, yansıyarak veren bir araçtır.

Fantastik / Gerçeküstü Öğe
“Ve olmayan bir şehirde geziniyordu.”

Olmayan şehir:
Hiç var olmamış bir yer olabilir,
Kaybedilmiş bir çocukluk,
Kurulamamış bir hayat,
İç dünyanın coğrafyası olabilir.

Gerçek mekânlardan çok, ruh hâlinin mekânıdır.

Bu yüzden metnin altındaki asıl anlam belki de şudur:

“Bu insanlar gerçek değildi diyemem. Ama onları artık olduğu gibi hatırlamıyorum. Onları, duman tutmuş bir aynanın içinden; hiç var olmamış, belki de yalnızca içimde var olan bir şehirde gördüm.”

Bu cümleler, okura şunu da söyler: Her roman biraz hatırlamadır, biraz unutma; biraz itiraf, biraz saklanmadır. Yazar gerçeği inkâr etmez; onu dönüştürür. Çünkü yaşanmış olan, edebiyatın aynasına düştüğünde artık olduğu şey değildir. Bir yansıma olur. Ve bazen o yansıma, gerçeğin kendisinden daha hakiki görünür.